ياداشتي درموردبلدرچين

دكترحسن تاجبخش 22/7/1370

بسم الله الرحمن الرحيم

ِبلدرچين يا ُبلدرچين كه لغتي است تركي وبه عربي آنراسلوي گويند مترادفات زيادي دارد،ازآنجمله سماني ،سمانه ،قتيل الرّعد،كُرَ ك، ورتاج ،ورتيج ،ولج ،بدبده ،وسم و.....رامي توان ذكركرد. ازمدارك پيوست مخصوصا" مجمل التواريخ والقصص ، قرابادين كبيرولغت نامه دهخداچنين برمي آيدكه پرنده اي كه درقرآن كريم به عنوان (مّن وَسلوي) ذكرشده است وخداوند آنرا براي بني اسرائـيل ناسپاس روزي كرد،عمدتا" نام همين مرغ آسماني راداشته . گويابه همين عنوان است كه آنراسمانه ، سماني ياآسماني نيزگويند.

اين پرنده كه باكبك ،تيهو و تذرو نيزشباهتي دارد، درمحيط هاي مختلف قاره جديد و قديم زيست مي كند، ولي محيط فوق العاده پرباران ومرطوب وفوق العاده كم باران براي اوچندان مساعدنيست . تنهابغدادي نامي كه اولين بارحكيم ميرمحمد مومن  درتحفه حكيم مومن از او ياد مي كند وحكيم علوي خراساني نيزازحكيم نامبرده نقل قول مي نمايد آنرا پرنده آبي مي داند.بهرحال درهمه جا قدرت تطابق و زيست دارد. گويا مرغ وشم كه قابوس وشمگير، شكارگر ماهرآن بوده همين بلدرچين بايددانست ، دراين صورت مرغ وطواط كه رشيدالدين وطواط شاعرونويسنده بزرگ ايران درزمان سلجوقيان وخوارزمشاهيان بواسطه كوچكي جثه به آن انتساب يافته نيزهمين مرغك بايد باشد.

گوشت اين پرنده زيبا به اعتقاد حكيم مومن وعلوي ازبهترين گوشتهاست وپخته آن بسيارسهل الهضم است كباب آن ثقيل است واگرآنرابصورت كباب ناب مصرف كنندديرهضم خواهدبودولي پختن باكمي ترشي وروغن هماناوغذاي ناب وباب دل همان.

ازفرموده شيخ الرئـيس ابوعلي سينا چنين برمي آيد كه اين پرنده خربق مي خورد وطبع آنرادارد بنابراين شايد بتوان گفت  چون خربق براي تنگي نفسAsthma) ) مفيد است، اين پرنده نيزمفيد خواهد بود . ازطرفي درقانون گوشت كبك را نيز براي درمان تنگي نفس توصيه مي كند شايد همين تشابه موجب شده كه درافواه آنرا نيز براي تنگي نفس مفيد بدانند ازجمله خواص اصلي گوشت اين پرنده تحريك قواي تناسلي ، دافع سودا وجلوگيري ازامراض خوني را ذكركرده اند.اززيانهاي افراط درخوردن آن ايحاد جوشهاي پوستي وخارش پوست را گفته اند كه ممكن است ناشي ازآلرژي احتمالي بعضي ازافراد به پراين پرنده يا به گوشت آن باشد كه درموردهرپرنده اي صادق است ، درضمن ذكرشده طبخ آن همراه با روغن وترشي اين عيب احتمالي را مرتفع مي كند.

درخاتمه بايد گفت بحث گسترده اي ازطب قديم ايران مربوط  به داروهائـي با منشأ حيوانات مختلف است كه بسيارمتنوع وگاهي عجيب است كه قاعدتاً نوعي درمان آنزيمي وبيولوژي بوده وميدان تحقيق درآن هنوزپانخورده است وشايسته است تجربه كردوازآن بهره وري گرفت .

                 مگرصاحبدلي روزي زرحمت               كنددركار درويشان دعائـي